هدف از این تحقیق در وحله ی اول معرفی ژاک هانریک و آثارهرمتیک او به علاقمندان ادبیات فرانسه درایران وسپس اهمیت تصویر و نقاشی در آثار اوست. مقاله ی حاضر سیری در آثارپیچیده ی اوست که تفکرات عرفانی شرقی شبیه به اندیشه های فلاسفه ی ایرانی را به یاد می آورد. منظور از مطالعه جایگاه نقاشی در نوشته های این نویسنده قبل از هر چیز رمز گشایی جادوی تصویر، مطالعه ی خلق هنری در تمامیت آن وسپس بررسی چگونگی آفرینش آثار می باشد. تاکید هانریک بر جایگاه هنرمند آفریننده ای است که بار دانش خود را به دوش می کشد و نوعی جهش ساختاری ایجاد می کند که تعریف آفرینش هنری را دگرگون می سازد. مبارز سابق کمونیست منتسب به گروه ادبی تلکل، نویسنده ای پرشور، منتقدی روشن بین، روزنامه نگار و رساله نویسی شجاع: ژاک هانریک مجموعه ای از همه ی اینهاست. رمانها، مجموعه نقدها و رساله های گوناگون در مورد هنر و ادبیات بخوبی گویای این مطلب هستند.

کتاب تصویری گونه ای از کتاب کودک است که در آن متن و تصویر اجزای مستقلی هستند که به موازات یکدیگر پیش می روند و کنشگری می کنند تا کلیت کتاب را سامان دهند. در این میان برخی از نظریه‎پردازان ادبیات کودک، مانند پِری نودلمن، به هویتِ مستقل و ویژه ی تصویر بیش از متن توجه داشت و برای آن در انتقال اطلاعات و پیام و ارتباط متن و تصویر، کارکردهای شش گانه متصور شده اند. این پژوهش که از منظر هدف، کاربردی و از منظر تحلیل داده ها کیفی است، در پی یافتن ویژگی های پیوند متن و تصویر در کتاب تصویری ضحاک اثر فرشید شفیعی (1395) بر اساس پیوندهای شش گانه ی متن و تصویر در نظریه ی نودلمن است. کتاب ضحاک به عنوان یکی از نمونه هایی که تصویر در آن فراتر از متن حرکت می کند و روایت کتاب را شکل می دهد، انتخاب شده تا براساس نظریه ی نودلمن بررسی شود. یافته های این پژوهش دال بر این است که این کتاب نمونه ی موفقی از بازنویسی تصویری شاهنامه است، زیرا تصاویر این کتاب اطلاعاتی فراتر از متن در اختیار مخاطب قرار می دهند؛ از این لحاظ پیام متن را قوت بخشیده و خوانش های جدیدی را متناسب با سلیقه ی مخاطب معاصر ایجاد می کنند. تمام تصاویر کتاب در گونه ی سوم در تقسیم بندی نودلمن قرار می گیرند و پنج تصویر از یازده تصویر کتاب از منظر تقسیم بندی شش گانه نودلمن در مرتبه ی سوم تا ششم قرار می گیرد که به مفهوم به تصویر کشیدن مفاهیمی در تصویر است که متن توان بیان آن را ندارد یا در بیان آن کم توان است. کتاب ضحاک در متن و تصویر دارای نشانه هایی برساخته ی مؤلف یا  قراردادی است و مخاطب را دعوت می کند تا با درهم بافتن این نشانه های تصویری و متنی، مفهوم و روایت کتاب را دریافت کند و داستان کهن ضحاک را در بستر وقایع روز بازخوانی کند.

در این مقاله پیشنهاد جدیدی برای بهبود کیفیت تصویر ارائه شده است که در آن نگرش جدیدی در مورد چگونگی اعمال روش های بهسازی مطرح شده است. عملیات بهسازی تصویر ممکن است بر اساس روشنایی، وضوح و یا توزیع سطوح خاکستری انجام شود. هنگام تصویربرداری ویژگی هایی مانند شدت روشنایی صحنه و قابلیت بازتاب اجسام بر تصویری که به دست می آید، تاثیر می گذارند. اثر هر یک از این ویژگی ها بر تصویر حاصل را می توان به عنوان یک مولفه یا تصویر جداگانه ای در نظر گرفت و به کمک فیلتر همومورفیک که در آن تصویر اصلی به مولفه روشنایی و مولفه بازتابش تجزیه می شود، مورد بررسی قرار داد. به طور کلی، پیکسل های یک تصویر به گونه ای مقدار می گیرند که متناسب با شدت روشنایی نقطه مربوط در صحنه و قابلیت بازتابش آن نقطه از جسم هستند. بر این اساس خرابی یک تصویر ممکن است ناشی از هریک از مولفه های شدت روشنایی و یا قابلیت انعکاسی باشند. در این مقاله نشان داده می شود که انواع مختلف خرابی تصویر، روی مولفه شدت روشنایی و مولفه بازتابش تصویر تاثیر متفاوتی می گذارند. بررسی ها نشان می دهند که تاثیر خرابی بر روی یک تصویر بسته به نوع خرابی روی یک مولفه نسبت به مولفه دیگر متفاوت است. برخلاف روش های معمول که به ازای هر نوع خرابی، فرایند بهسازی و اصلاح را روی تصویر اصلی انجام می دهند، در این مقاله پیشنهاد می شود بعد از تجزیه تصویر به دو مولفه شدت روشنایی و قابلیت بازتاب، با توجه به نوع خرابی، بر مولفه مربوطه بهسازی انجام شود. سپس تصویر نهایی بهسازی شده با استفاده از مولفه های تصویر که شامل مولفه بهسازی شده است، به دست آید. نتایج این تحقیق نشان می دهد که به منظور رفع خرابی یک تصویر، بهسازی مولفه های تصویر نتایج مطلوب تری در مقایسه با بهسازی مستقیم بر روی تصویر اصلی دارد. در این مقاله برای تصاویر چهره از پایگاه داده Yale Face B و برای تصویر غیر چهره از تصاویر سطح خاکستری مختلفی استفاده می شود.

بیان مسئله همنشینی طولانی «ادبیات» و «نقاشی» در نسخ مصور تاثیری دیرینه و عمیق بر شکل و ساختار نقاشی ایرانی داشته است. از میانه های عهد صفوی تولید نگاره های مستقل از کتاب به شکل روزافزونی گسترش یافت. به نظر می رسد که در این دوران پیوند و کشاکش رسانه های نقاشی و ادبیات واجد شکل نوینی شده باشد. از این رو بررسی آثار معین مصور در حکم آخرین نماینده جدی مکتب نقاشی اصفهان در این زمینه حایز اهمیت است. هدف پژوهش این پژوهش بر آن است که «چگونگی» تحول پیوند تاریخی «ادبیات» و «نقاشی» در اواخر مکتب نقاشی اصفهان را از طریق بررسی شکلی و ساختاری نسبت «تصویر» و «متن» در آثار معین مصور نشان دهد. روش پژوهش در این پژوهش نقاشی های معین مصور با روش تحلیلی-تطبیقی بررسی شده و یافته های این تحلیل با رویکردی تاریخی در سیر تحول نقاشی ایرانی در میانه های عهد صفوی تفسیر شده است. نتیجه گیری تصویر «لحظه زایا» در نسخه نگاره های معین مصور نشان از گونه ای «زمان مندی پنهان» دارد که یادآور توالی کنش های روایت کلامی است. از سوی دیگر در نگاره های تک برگ معین مصور، تجانسی بیشتر میان رسانه، محتوا و نحوه ادراک آن دیده می شود، زیرا این آثار فارغ از روایتگری به چینش اجسام و پیکره های زیبا محدود شده اند. ردپای تعمیق زیباشناسی مبتنی بر این آثار در نسخه نگاره های آن دوران نیز قابل تشخیص است؛ آنجا که تعداد پیکره ها و خرده صحنه های روایی در تصاویر این نسخ کاهش یافته و نقاشی تمرکز بیشتری بر تصویرگری «لحظه زایا» یافته است. در نتیجه به نظر می رسد که در آثار معین مصور پیوند و کشاکش متن و تصویر به شکل حرکتی از «متن» به سوی «تصویر» قابل تصور است، این گرایش در امتداد مکتب اصفهان خارج از ذوق محافظه کارانه دربار در تهیه نسخ مصور و شکوهمند ادبی، فرصت رشد و گسترش بیشتری یافت و باعث تولید نقاشی هایی با جنبه محاکاتی و حسی قوی تر شد. این امر در آن دوران نمودی از حرکتی به سوی استقلال و تفکیک بیشتر رسانه نقاشی از روایت کلامی است.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

1تصویر زبانی بین المللی است، یعنی مردم با هر ملیّت، نژاد و زبانی می­توانند با آن ارتباط برقرار کنند و به ترجمان نیازی ندارد. قلعه الموت از مهم­ترین قلاع اسماعیلیه است اما برای بررسی آن عمدتاً به منابع تاریخی رجوع شده و منابع تصویری، به طور اخص نگاره­ها، مورد توجّه قرار نگرفته است. با توجه به اینکه تصویر روشنی از قلعه الموت پیش از حمله مغول و تخریب آن در دست نیست، این پژوهش قصد دارد بر مبنای نگاره­ها موقعیّت و جایگاه الموت را بررسی کند و نشان دهد چگونه از این تصاویر می­توان برای بازسازی قلعه مدد جست؟ جستار حاضر در تلاش برای یافتن تجسمی از قلعه الموت، نگاره­های سه متن تاریخی کهن یعنی جهانگشا، چنگیزنامه و جامع التّواریخ را بررسی می­کند. موقعیت جغرافیایی الموت، کاشی­های زرین فام قلعه، تصویر هلاکو خان و... از جمله مواردی است که از رهگذر این نگاره­ها به دست می­آید. حاصل پژوهش نشان می­دهد نگاره­ها به ارائه تجسّمی از قلعه پیش از تخریب و در هم شکستن عظمتش کمک کرده و در واقع روایت متنی را به روایت تصویری تبدیل می­کنند.

واکنش به حادثۀ مرگ در دایرۀ خویشان و نزدیکان و بعضاً در دایره‎ای فراتر از آن (متناسب با جایگاه اجتماعی شخص متوفی) در طول تاریخ با آداب و سنن خاصی بروز ‏یافته است. بخش از این واکنش مرتبط با حسیات درونی افراد و بخش دیگری از آن مرتبط با باورها و سنت‏های جامعۀ محل زیست شکل می‏گرفت. معاصر با دوران صفوی نیز آیین‏ها و سنت‎های سوگواری تحت تأثیر همین دو عامل متبلور می‏گشت. شناخت این سنت‏ها به دلیل تداوم برخی از آن در آیین‏های عزاداری امام حسین (ع) در دوران معاصر از اهمیت بالایی برخوردار است. بخشی از این آییین ها در منابع تاریخی و تاریخنگاری عهد صفوی و بخش قابل توجهی در گزارش‏های مربوط به ناظران خارجی انعکاس یافته است. اما در همین دوران به مدد هنر نگارگری بخش عمده ای از این آیین ها به تصویر کشیده شده است. پژوهش حاضر با مطالعه آیین‏های سوگواری دورۀ صفوی بر اساس منابع مکتوب و انطباق با منابع تصویری در پی شناسایی این سنت‎ها بوده است. نتایج پژوهش نشان می‏دهد که سوگواری ایرانیان عهد صفوی با سنت‎ها و آیین‏هایی چون: گریه و فغان، اوخشاما، باش آچماق، موی کندن، سیاه پوشی، کبودپوشی، نیمه برهنگی، سینه زنی، علم گردانی، نواخت طبل و شیپور و نی و سنج و دف، نشتر و قمه زنی و دندان کشی، چاک گریبان و علم گردانی همراه بوده است. بسیاری از این سنت‎ها هر چند در سوگواری‎های روزمره رنگ باخته اما، در آیین‏های عزاداری امام حسین (ع) در محدودۀ زمانی از گذشته نزدیک تا اکنون باقی مانده است.

قرار گرفتن نوشتار و تصویر در یک راستا و تولید یک متن هدفمند و معنادار، فرایندی گفتمانی و در نتیجه فرهنگی و اجتماعی است. این کُنش و رفتار اجتماعی در مورد ادبیات کودک و داستان­ هایی که برای کودکان نوشته می­ شود از ارزش و اهمیّت والایی برخوردار است و در سطحی فراتر؛ یعنی بینافرهنگی عمل می­ کند؛ زیرا سرعت پردازش تصویر و رمزگشایی آن برای کودک بیشتر از متن خطی است. القندیل الصغیر یکی از بهترین داستان­ های کوتاه غسان کنفانی نویسندة حوزة ادبیات پایداری فلسطین است که برای القای مفاهیم ایدئولوژی و ارزشی، گفتمانی چندوجهی را به­ کار بسته تا کلیدی­ ترین واژه­ ها در فرهنگ لغت فلسطین را در نهاد کودکان آن سرزمین که نیازمند آموزشند، نهادینه سازد. در این پژوهش سعی شده با خوانش داستان مذکور و با تکیه بر مطالعات نشانه­ شناختی اجتماعی، به این سوال پاسخ داده شود که نشانه­ شناسی اجتماعی به­ عنوان گرایشی نوین، چگونه در کشف لایه­ های زیرین معنا و تحلیل گفتمانی متن و تصاویر ترسیم شده در این داستان­ عمل می­ کند؟ کنفانی به­ خوبی دریافته که کودکان فلسطینی به­ عنوان آینده­ سازان وطن کار کرد و رسالتی مهم بر دوش دارند و آن آزادی وطن از سیطرة اشغالگران صهیونیستی است، لذا کُنش­ های مادی و پویا بیشترین بسامد را در رمزگزاری واقعیت برعهده گرفته­ که غالباً با وجه خبری و قطعیت بالا ارائه شده­ اند. نویسنده همچنین از قابلیت­ نشانه­ های زمانی مکانی و تصویری به عنوان تکمیل­ کننده ی معنا، برای استحکام متن، جلب توجه کودک و القای پیام غافل نمانده است.